Mẫu máu là một trong những loại mẫu sinh học có độ ổn định cao và cho kết quả xét nghiệm ADN chính xác nếu được thu đúng cách. Để tự lấy mẫu tại nhà, bạn chỉ cần lấy 2–5 giọt máu đầu ngón tay thấm lên giấy chuyên dụng hoặc giấy sạch theo hướng dẫn của phòng xét nghiệm, hoặc lấy tăm bông nhúng vào ống máu khi làm các xét nghiệm y tế khác đã có sẵn máu người cần làm xét nghiệm adn để khô hoàn toàn trước khi đóng gói và gửi mẫu.
Vì sao máu được sử dụng để xét nghiệm ADN?
Máu chứa nhiều tế bào bạch cầu, tiểu cầu đây là nguồn ADN chất lượng cao để phân tích huyết thống.
Khi mẫu được thu và bảo quản đúng quy trình, kết quả xét nghiệm ADN từ máu có độ chính xác tương đương với các loại mẫu chuẩn khác như niêm mạc miệng hoặc máu tĩnh mạch.
Cơ sở sinh học: Tại sao mẫu máu có độ chính xác cao
Trong máu, tế bào hồng cầu trưởng thành của người không có nhân (đã tiêu biến để tối ưu không gian vận chuyển oxy), do đó chúng không chứa ADN nhân. Vật liệu di truyền dùng trong xét nghiệm ADN huyết thống (STRs/SNPs Analysis) nằm toàn bộ ở tế bào bạch cầu (White blood cells) và các tế bào có nhân khác.
Do mật độ bạch cầu trong máu rất lớn, chỉ cần một giọt máu nhỏ (30 – 50 ul) đã chứa hàng ngàn tế bào có nhân, cung cấp đủ lượng ADN đích chất lượng cao cho phản ứng khuếch đại PCR, hạn chế tối đa tình trạng phải thu mẫu lại
Chuẩn bị trước khi lấy mẫu
Trước khi thực hiện, cần chuẩn bị:
- Kim chích máu vô trùng (lancet) hoặc bút lấy máu tiểu đường
- Tăm bông ngoáy tai, gạc sạch hoặc giấy FTA nếu có ( dùng 1 trong 3 loại này đều được)
- Cồn sát khuẩn 70°.
- Phong bì giấy.
- Bút ghi thông tin.
Rửa tay bằng xà phòng và lau khô trước khi lấy mẫu.
Hướng dẫn chi tiết cách thu mẫu máu xét nghiệm ADN
Bước 1. Sát khuẩn vị trí lấy máu
Dùng bông tẩm cồn lau sạch đầu ngón tay (thường là ngón áp út hoặc ngón giữa)
Đợi khoảng 30 giây để cồn bay hơi hoàn toàn.
Bước 2. Chích đầu ngón tay
Dùng kim chích vô trùng chích nhanh vào đầu ngón tay. kỹ thuật chích là bóp 2 đầu ngón tay cho thịt dầy lên để kim nếu quá dài không đâm quá sâu chạm xương ngón tay, chọn ngón tay có vùng da đầu ngón tay mềm nhất lúc đó lượng máu lấy được sẽ nhiều tối đa mỗi lần chích
Không sử dụng chung kim chích với người khác.
Bước 3. Thu mẫu máu
Để tay trúc xuống đất, nhẹ nhàng bóp đầu ngón tay để máu chảy tự nhiên.
Nhỏ từ 2–5 giọt máu lên giấy thu mẫu hoặc tăm bông, gạc sạch
Các giọt máu nên tách biệt, không chồng lên nhau.
Bước 4. Để mẫu khô tự nhiên
Đặt giấy thu mẫu ở nơi sạch sẽ, khô ráo.
Để khô tự nhiên từ 5-15 phút hoặc đến khi giấy khô hoàn toàn.
Không dùng máy sấy hoặc phơi dưới ánh nắng trực tiếp.
Bước 5. Đóng gói mẫu
Sau khi mẫu khô:
- Cho giấy thu mẫu vào phong bì giấy.
- Không sử dụng túi nilon hoặc túi zip kín để đựng mẫu
- Mỗi người sử dụng một phong bì riêng.
Bước 6. Ghi thông tin
Ghi rõ trên phong bì:
- Họ tên hoặc mã số mẫu.
- Năm sinh.
- Quan hệ giả định với người xét nghiệm.
- Ngày lấy mẫu.
Ví dụ:
- Mẫu A – Cha.
- Mẫu B – Con.
- Mẫu C – Mẹ.
Chú ý : Trong quá trình khám chữa bệnh tại cơ sở y tế đã thu máu tại các lab y tế thì có thể lấy chính ống máu đó làm xét nghiệm ADN, các bước cũng lặp lại như trên
Cách bảo quản mẫu máu
Để đảm bảo chất lượng ADN:
- Bảo quản nơi khô ráo.
- Tránh ánh nắng trực tiếp.
- Không để gần nguồn nhiệt.
- Không để giấy thu mẫu, tăm bông, gạc chứa mẫu bị ướt, ẩm vì yếu tố sinh hóa hoặc nấm mốc, vi khuẩn sẽ tấn công làm hư hại ADN
- Gửi mẫu đến phòng xét nghiệm của viện Loci trong thời gian sớm nhất.
Những lỗi thường gặp khi thu mẫu máu
| Lỗi | Ảnh hưởng |
| – Đóng gói khi mẫu còn ướt | – Mẫu dễ mốc, vi khuẩn, sinh hóa làm giảm chất lượng ADN |
| – Để các giọt máu chồng lên nhau | – Khó tách ADN vì khi khô cứng khó tách ADN bạch cầu |
| – Chạm tay vào vùng máu trên giấy, tăm bông | – Nguy cơ nhiễm mẫu |
| – Để nhiều người chung một phong bì | – Dễ nhầm lẫn |
| – Không ghi thông tin mẫu | – Khó xác định danh tính mẫu |
| – Để mẫu trong túi zip, nilong kín | – Giảm chất lượng ADN |
Tóm tắt
Thu mẫu máu đúng cách là bước quan trọng để đảm bảo chất lượng ADN phục vụ xét nghiệm huyết thống. Chỉ cần vài giọt máu đầu ngón tay được thu bằng dụng cụ vô trùng, để khô hoàn toàn và bảo quản đúng quy trình là có thể đáp ứng yêu cầu phân tích. Việc tuân thủ đúng hướng dẫn giúp hạn chế nguy cơ phải lấy lại mẫu và rút ngắn thời gian trả kết quả.
các câu hỏi thường gặp
Có.
Nếu mẫu được thu và bảo quản đúng quy trình, kết quả xét nghiệm ADN từ máu có độ chính xác tương đương các loại mẫu chuẩn khác. (mẫu máu không áp dụng cho người được cho tủy, truyền máu của người khác)
Có, Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ đầu ngón tay còn rất bé nên lấy máu trích từ gót chân hoặc đầu ngón chân cái tránh ảnh hưởng tới bé, tuy nhiên nên thực hiện nhẹ nhàng và tuân thủ hướng dẫn của phòng xét nghiệm. Nếu không tự tin, nên đến cơ sở y tế hoặc phòng xét nghiệm để được hỗ trợ.
Không. Sau khi đã khô hoàn toàn, mẫu chỉ cần bảo quản nơi khô ráo và tránh ẩm.
Người uống thuốc kháng sinh: Hoàn toàn ĐƯỢC. Thuốc không làm thay đổi cấu trúc gen trong tế bào bạch cầu.
Người vừa truyền máu: KHÔNG NÊN. Nếu vừa nhận máu từ người khác trong vòng 3 tháng, máu của bạn sẽ chứa hỗn hợp tế bào bạch cầu của cả người hiến. Hệ thống phân tích ADN sẽ ra kết quả nhiễu (mixed profile). Trong trường hợp này, hãy chuyển sang dùng mẫu móng tay hoặc mẫu tóc có chân.
Khi đã khô hoàn toàn trên tăm bông, gạc, thẻ FTA chuyên dụng. Mẫu có thể bảo quản ổn định ở nhiệt độ phòng 25-30 độ C trong vòng vài tuần đến vài tháng mà không cần giữ lạnh, cực kỳ an toàn khi gửi qua đường bưu điện.
THÔNG TIN CHUYÊN MÔN
Biên soạn:
Hội đồng chuyên môn Viện sinh học phân tử LOCI
Chuyên ngành:
• Di truyền học phân tử
• Xét nghiệm ADN huyết thống
• Giám định ADN dân sự và hành chính
Cập nhật lần cuối:
17/06/2026
