Quy trình xét nghiệm ADN tại Viện Sinh học Phân tử LOCI

Xét nghiệm ADN hiện là phương pháp có độ chính xác cao nhất trong xác định quan hệ huyết thống giữa cha – con, mẹ – con, anh chị em, ông bà – cháu và nhiều mối quan hệ sinh học khác.

Tại Viện Sinh học Phân tử LOCI, toàn bộ quy trình xét nghiệm được thực hiện ngay tại phòng thí nghiệm của Viện với hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Mỗi mẫu đều được quản lý theo mã số riêng, trải qua nhiều bước kiểm tra trước khi phát hành kết quả nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan và bảo mật.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu chi tiết từng công đoạn của quy trình xét nghiệm ADN đang được áp dụng tại LOCI.

Tổng quan quy trình xét nghiệm ADN

Một hồ sơ xét nghiệm ADN tại LOCI bao gồm các bước sau:

1. Tư vấn khách hàng chọn đúng loại xét nghiệm ADN, thu mẫu tại nhiều khu vực chuyển về phòng lab tiếp nhận mẫu
2. Kiểm tra hồ sơ, đánh mã code từng khách hàng
3. Phân loại mẫu sinh học
4. Phân loại loại hình xét nghiệm
5. Tách chiết ADN
6. Kiểm tra chất lượng ADN
7. Khuếch đại STR bằng PCR
8. Điện di mao quản
9. Phân tích GeneMapper
10. Kiểm duyệt kết quả
11. Phát hành in báo cáo kết quả

Đây là quy trình chuẩn được áp dụng tại nhiều phòng xét nghiệm ADN hiện đại trên thế giới, sử dụng kỹ thuật STR-PCR hoặc Sanger kết hợp điện di mao quản để tạo hồ sơ ADN có độ chính xác rất cao.

Bước 1. Thu mẫu xét nghiệm ADN

Viện LOCI tiếp nhận nhiều loại mẫu khác nhau như:

• Tế bào niêm mạc miệng
• Máu toàn phần
• Máu khô
• Tóc có chân tóc
• Móng tay
• Móng chân
• Cuống rốn
• Tinh dịch
• Mô sinh thiết
• Xương
• Răng…

Mỗi loại mẫu đều có quy trình bảo quản riêng nhằm hạn chế nguy cơ phân hủy ADN.

Đối với xét nghiệm ADN cha con thông thường, mẫu tế bào niêm mạc miệng (buccal swab) được ưu tiên vì dễ lấy mẫu, không đau và cho chất lượng ADN tốt.

Bước 2. Tiếp nhận và đánh mã code mẫu

Ngay sau khi tiếp nhận:

• Mỗi mẫu được cấp mã barcode riêng
• Thông tin khách hàng được mã hóa
• Hồ sơ lưu độc lập
• Mẫu được niêm phong

Việc mã hóa giúp giảm thiểu nguy cơ nhầm lẫn giữa các khách hàng. cũng như nằm trong qui trình bảo mật kết quả

Bước 3. Phân loại mẫu sinh học

Không phải mọi mẫu đều được xử lý giống nhau.

Ví dụ:

Máu sẽ được xử lý theo quy trình riêng.

Tế bào niêm mạc miệng sử dụng quy trình khác.

Tóc có chân tóc phải xử lý phá keratin trước khi tách ADN.

Xương hoặc răng cần bước khử khoáng và nghiền mẫu.

Việc phân loại ngay từ đầu giúp lựa chọn phương pháp tách chiết ADN phù hợp nhất.

Tại Viện Loci chủ yếu sử dụng qui trình ly trích ADN thô và ly trích ADN bằng hạt từ đảm bảo lượng ADN và độ sạch cần thiết cho bước PCR

Bước 4. Phân loại loại hình xét nghiệm ADN

Tùy mục đích, hồ sơ sẽ được phân loại:

• ADN cha con
• ADN mẹ con
• ADN anh chị em
• ADN ông bà cháu
• ADN dòng nam Y-STR
• ADN dòng mẹ mtDNA
• ADN thai nhi không xâm lấn
• ADN phục vụ thủ tục hành chính
• ADN dân sự

Mỗi nhóm xét nghiệm sẽ sử dụng bộ marker di truyền và thuật toán thống kê phù hợp.

Bước 5. Tách chiết ADN (DNA Extraction)

Đây là bước quan trọng nhằm thu nhận ADN tinh sạch từ tế bào.

Mục tiêu:

• Loại bỏ protein
• Loại bỏ lipid
• Loại bỏ RNA
• Loại bỏ chất ức chế PCR

Sau quá trình này, ADN được hòa tan trong dung dịch đệm chuyên dụng để sử dụng cho các bước tiếp theo.

Nếu ADN không đủ chất lượng, phòng xét nghiệm sẽ thực hiện tách chiết lại nhằm đảm bảo độ tin cậy.

Bước 6. Định lượng và đánh giá chất lượng ADN

Sau khi tách chiết, ADN được kiểm tra:

• Nồng độ
• Độ tinh sạch
• Khả năng khuếch đại

Việc đánh giá chất lượng ADN giúp lựa chọn lượng ADN tối ưu cho phản ứng PCR, giảm nguy cơ tạo kết quả không đầy đủ hoặc xuất hiện nhiễu tín hiệu.

Bước 7. Khuếch đại ADN bằng PCR

PCR (Polymerase Chain Reaction) là kỹ thuật nhân bản các đoạn ADN chứa các marker STR.

Các bộ kit STR hiện đại có thể khuếch đại đồng thời nhiều locus trong một phản ứng, giúp tăng hiệu quả và độ chính xác của xét nghiệm.

Tại LOCI:

• sử dụng hệ thống PCR chuyên dụng
• quy trình có đối chứng âm
• đối chứng dương
• kiểm soát nhiễm chéo
• Viện Loci sử dụng các bộ kít của các hãng 25 marker VeriFiler Plus, Yfiler  – Thermo, Argus 12 QS – Qiagen theo các tiêu chuẩn hóa chất quốc tế của hãng

Bước 8. Điện di mao quản (Capillary Electrophoresis)

Sau PCR, sản phẩm được đưa vào hệ thống điện di mao quản ABI 3500 có 6 kênh màu.

Nguyên lý:

Các đoạn ADN có kích thước khác nhau sẽ di chuyển với tốc độ khác nhau trong mao quản chứa polymer. các marker được gắn các primer mồi chứa màu huỳnh quang riêng

Máy sẽ đọc tín hiệu huỳnh quang và loại màu  tạo thành biểu đồ điện di (electropherogram) của nhiều marker khác nhau.

Điện di mao quản hiện là tiêu chuẩn phổ biến để phân tích các sản phẩm STR trong xét nghiệm ADN.

Bước 9. Phân tích dữ liệu bằng GeneMapper

Đây là công đoạn mà dữ liệu thô được chuyển thành kiểu gen.

Phần mềm GeneMapper sẽ:

• nhận diện allele
• xác định kích thước fragment
• kiểm tra peak
• đánh dấu peak bất thường
• xuất bảng genotype

Sau đó, chuyên gia phân tích sẽ rà soát thủ công để xác nhận kết quả trước khi tính toán quan hệ huyết thống, các peak rác, peak bất thường, và so với Ladder chuẩn phải được xem xét tỉ mỉ cẩn thận trước khi xuất peak. Phần mềm GeneMapper được sử dụng rộng rãi trong phân tích dữ liệu điện di mao quản cho hồ sơ STR.

Bước 10. Kiểm tra chất lượng kết quả

Trước khi phát hành:

• Chuyên gia thứ nhất phân tích
• Chuyên gia thứ hai kiểm tra độc lập
• Đối chiếu hồ sơ
• Kiểm tra thống kê
• Xác nhận kết quả

Chỉ khi hoàn thành toàn bộ bước kiểm duyệt, kết quả mới được phép phát hành.

Bước 11. Trả kết quả

Khách hàng có thể nhận:

• Bản giấy
• File PDF
• Nhận trực tiếp
• Chuyển phát nhanh

Thông tin khách hàng được bảo mật theo quy định của Viện Loci.

Vì sao quy trình nhiều bước lại quan trọng?

Một kết quả xét nghiệm ADN có thể ảnh hưởng đến:

• Quan hệ gia đình
• Số phận một con người
• Hồ sơ pháp lý
• Thủ tục nhập quốc tịch
• Thừa kế
• Nhận cha mẹ con

Do đó, mọi bước từ thu mẫu đến phân tích đều phải được kiểm soát nghiêm ngặt để giảm thiểu sai sót và đảm bảo tính truy xuất nguồn gốc của mẫu.

Kết luận

Quy trình xét nghiệm ADN tại Viện Sinh học Phân tử LOCI được xây dựng theo hướng chuẩn hóa từ tiếp nhận mẫu, tách chiết ADN, khuếch đại PCR, điện di mao quản, phân tích GeneMapper đến kiểm duyệt và phát hành kết quả. Việc kiểm soát chất lượng ở từng công đoạn giúp đảm bảo kết quả có độ tin cậy cao, phục vụ cả nhu cầu dân sự và các hồ sơ hành chính cũng như tính bảo mật tối đa kết quả xét nghiệm ADN

Biên soạn:
Hội đồng chuyên môn Viện sinh học phân tử LOCI

Chuyên ngành:
• Di truyền học phân tử
• Xét nghiệm ADN huyết thống
• Giám định ADN dân sự và hành chính

Cập nhật lần cuối:
06/2026