Hướng dẫn thu mẫu bã kẹo cao su để xét nghiệm ADN huyết thống đúng chuẩn

Tác giả: Viện Sinh học Phân tử LOCI

Hiệu đính chuyên môn: Bộ phận Xét nghiệm ADN – Viện Sinh học Phân tử LOCI

Cập nhật: 2026

Bã kẹo cao su là một trong những mẫu có thể sử dụng để xét nghiệm ADN huyết thống khi không thể lấy các mẫu thông thường như máu, niêm mạc miệng hoặc tóc có chân tóc.

Sau khi nhai, các tế bào biểu mô bong ra từ niêm mạc miệng sẽ bám vào bã kẹo cao su. Nếu mẫu được thu đúng cách và bảo quản phù hợp, phòng xét nghiệm viện Loci có thể tách chiết ADN để phục vụ giám định huyết thống mà không gâp khó khăn gì.

Tuy nhiên, đây không phải là mẫu ưu tiên vì lượng ADN thường ít hơn và dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường hoặc ADN của người khác.

Khi nào nên sử dụng bã kẹo cao su để xét nghiệm ADN?

Có thể lựa chọn mẫu bã kẹo cao su trong các trường hợp:

• Không thể lấy mẫu niêm mạc miệng trực tiếp.
• Không thể lấy mẫu máu.
• Không có tóc còn chân tóc.
• Người cần xét nghiệm đã rời đi nhưng còn lưu lại bã kẹo cao su mới sử dụng.
• Thu thập mẫu phục vụ giám định theo yêu cầu riêng.

Nếu có điều kiện, Viện Loci vẫn khuyến nghị ưu tiên sử dụng mẫu niêm mạc miệng hoặc mẫu máu, vì đây là hai loại mẫu cho chất lượng ADN cao và tỷ lệ thành công gần như tuyệt đối.

ADN có trong bã kẹo cao su từ đâu?

Trong quá trình nhai, hàng nghìn tế bào biểu mô của niêm mạc miệng bong ra và bám trên bề mặt kẹo cao su.

Các tế bào này chứa ADN nhân, là nguồn vật liệu di truyền được sử dụng trong xét nghiệm ADN huyết thống.

Nếu mẫu còn mới, chưa bị nhiễm bẩn hoặc phân hủy, phòng xét nghiệm hoàn toàn có thể tách chiết ADN phục vụ phân tích.

Chuẩn bị trước khi thu mẫu

Để tăng khả năng tách chiết ADN thành công, cần chuẩn bị:

• Găng tay sạch dùng một lần ( nếu có)
• Nhíp sạch hoặc kẹp vô trùng.
• Phong bì giấy sạch.
• Giấy trắng sạch.
• Bút ghi thông tin mẫu.

Không nên dùng túi zip, túi nilon kín ngay sau khi thu mẫu vì hơi ẩm có thể làm ADN phân hủy nhanh hơn.

Hướng dẫn thu mẫu bã kẹo cao su đúng cách

Bước 1. Đeo găng tay ( nếu có)

Đeo găng tay sạch trước khi chạm vào mẫu nhằm hạn chế ADN của người thu mẫu lẫn vào mẫu xét nghiệm.

Nếu không có găng tay, cần rửa tay sạch và chỉ cầm vào mép ngoài của mẫu.

Bước 2. Thu mẫu

Dùng nhíp sạch gắp bã kẹo cao su cho vào tờ giấy sạch để đựng, số lượng thu 1 -2 bã kẹo cao su

Không dùng tay bóp mạnh hoặc vo tròn lại.

Nếu bã kẹo còn ướt, có thể để khô tự nhiên trong khoảng 30–60 phút tại nơi sạch sẽ, tránh ánh nắng trực tiếp.

Bước 3. Đóng gói

Đặt mẫu đã gói trong tờ giấy vào: Phong bì giấy sạch

Không đặt nhiều mẫu của nhiều người vào cùng một phong bì.

Mỗi mẫu phải được đóng gói riêng biệt.

Bước 4. Ghi thông tin

Trên phong bì ghi rõ:

• Mã mẫu hoặc tên người cung cấp.
• Ngày thu mẫu.
• Thời gian thu mẫu.
• Quan hệ dự kiến nếu xét nghiệm huyết thống.

Cách bảo quản mẫu

Sau khi đóng gói:

• Bảo quản nơi khô ráo.
• Tránh nhiệt độ cao.
• Tránh ánh nắng trực tiếp.
• Không để nơi ẩm ướt.
• Không để gần hóa chất.

Nếu gửi ngay trong 1–3 ngày thì chỉ cần bảo quản ở nhiệt độ phòng.

Nếu lưu giữ lâu hơn, nên liên hệ Viện Loci để được hướng dẫn.

Những lỗi thường gặp khi thu mẫu

Dùng tay cầm trực tiếp

Đây là nguyên nhân phổ biến khiến mẫu bị lẫn ADN của người khác.

Gói bã kẹo trong túi zip hoặc túi nilon gây giảm chất lượng ADN ( dùng tờ giấy sạch)

Để mẫu trong túi nilon kín khi còn ướt

Hơi nước tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển và làm ADN phân hủy.

Bã kẹo cao su có chính xác bằng mẫu niêm mạc miệng không?

Nếu phòng xét nghiệm thu được đủ ADN đạt chất lượng thì độ chính xác của kết quả xét nghiệm ADN huyết thống vẫn đạt trên 99,9999% đối với quan hệ huyết thống được xác nhận và 100% khi loại trừ quan hệ huyết thống.

Điểm khác biệt nằm ở khả năng tách chiết ADN ban đầu, không phải ở độ chính xác của phương pháp phân tích.

Do đó, việc thu mẫu đúng quy trình đóng vai trò rất quan trọng.

Viện Loci xử lý mẫu bã kẹo cao su như thế nào?

Đối với các mẫu khó ly trích ADN như bã kẹo cao su, Viện Loci áp dụng quy trình:

• Kiểm tra tình trạng mẫu.
• Đánh giá khả năng tách chiết ADN.
• Tách các tế bào có trong bã kẹo bằng cách cho vào ống 5ml vortex và liên tục trộn mẫu nhằm bong các tế bào ra khỏi bã kẹo cao su ( bước này làm kỹ sẽ thu được tối đa lượng tế bào cần thiết.
• Ly trích ADN thô phá tế bào để lấy lượng ADN tương đối sạch sau đó dùng phương pháp Ly trích ADN bằng hạt từ để loại bỏ các thành phần hóa học có trong kẹo cao su và các tạp chất khác, đây là bước quyết định đến có xét nghiệm ADN thành công mẫu đó hay không.
• Định lượng ADN.
• Khuếch đại các locus STR.
• Phân tích bằng hệ thống giải trình tự và phần mềm chuyên dụng.
• Kiểm soát chất lượng trước khi trả kết quả.

Trong trường hợp mẫu không đạt yêu cầu, Viện Loci sẽ thông báo để khách hàng bổ sung mẫu khác nhằm đảm bảo kết quả chính xác.

Kết luận

Bã kẹo cao su là nguồn mẫu ADN gián tiếp có thể sử dụng để xét nghiệm huyết thống trong nhiều trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, chất lượng kết quả phụ thuộc rất lớn vào việc thu mẫu đúng quy trình, bảo quản sạch sẽ và gửi đến phòng xét nghiệm trong thời gian sớm nhất.

Nếu có điều kiện, Viện Loci luôn khuyến nghị ưu tiên sử dụng mẫu niêm mạc miệng hoặc mẫu máu để đạt hiệu quả tách chiết ADN cao nhất và rút ngắn thời gian phân tích.