Hướng dẫn thu mẫu tinh dịch, dịch cơ thể và đồ lót tại nhà để xét nghiệm ADN huyết thống đúng chuẩn

Tác giả: Viện Sinh học Phân tử LOCI

Hiệu đính chuyên môn: Bộ phận Di truyền phân tử – Viện LOCI

Cập nhật: 2026

Tóm tắt nhanh

Nếu không thể thu mẫu niêm mạc miệng hoặc máu của người cần xét nghiệm ADN, một số mẫu sinh học khác như tinh dịch, dịch cơ thể hoặc quần lót có chứa vết sinh học vẫn có thể được sử dụng để tách chiết ADN trong nhiều trường hợp. Tuy nhiên, khả năng thành công phụ thuộc vào lượng tế bào chứa ADN, cách thu mẫu, điều kiện bảo quản và thời gian kể từ khi mẫu được tạo ra. Các mẫu này cần được xử lý cẩn thận để tránh nhiễm ADN từ người khác và giảm nguy cơ ADN bị phân hủy. Các hướng dẫn dưới đây tập trung vào mục đích xét nghiệm huyết thống hợp pháp và không thay thế yêu cầu lấy mẫu theo quy định của cơ quan có thẩm quyền khi cần giá trị pháp lý.

Khi nào cần sử dụng mẫu tinh dịch hoặc đồ lót để xét nghiệm ADN?

Trong đa số trường hợp, mẫu niêm mạc miệng vẫn là lựa chọn tối ưu.

Tuy nhiên, các mẫu thay thế có thể được cân nhắc khi:

• Người cần xét nghiệm không thể lấy mẫu trực tiếp.
• Chỉ còn lại vật dụng cá nhân có chứa dấu vết sinh học.
• Cần xác định quan hệ huyết thống từ mẫu sinh học lưu lại trên quần áo hoặc vật dụng cá nhân.
• Cần khai thác ADN từ mẫu không xâm lấn còn sót lại.

Khả năng thu được hồ sơ ADN sẽ phụ thuộc vào số lượng và chất lượng ADN còn lại trong mẫu.

Những loại mẫu có thể sử dụng

Các mẫu thường được phòng xét nghiệm tiếp nhận gồm:

• Vết tinh dịch khô
• Dịch cơ thể khô trên quần áo
• Đồ lót có chứa vết sinh học
• Khăn giấy có chứa tinh dịch
• Bao cao su đã sử dụng (nếu còn mẫu sinh học)
• Khăn tắm hoặc khăn lau có chứa dịch cơ thể

Không phải mọi mẫu đều đảm bảo tách được ADN. Mẫu càng mới, càng khô đúng cách và càng ít bị nhiễm thì khả năng thành công càng cao.

Hướng dẫn thu mẫu tinh dịch khô

Chuẩn bị

• Găng tay sạch dùng một lần
• Kéo sạch
• Phong bì giấy sạch
• Túi giấy
• Bút ghi thông tin

Không nên sử dụng túi nylon nếu mẫu còn ẩm vì độ ẩm có thể thúc đẩy vi sinh vật phát triển và làm ADN suy giảm.

Các bước thực hiện

Bước 1

Đeo găng tay mới trước khi chạm vào mẫu.

Bước 2

Xác định vị trí có vết tinh dịch.

Nếu không chắc chắn vị trí, không nên cắt quá nhiều vải. nếu mẫu còn dạng lỏng thì lấy tăm bông sạch thấm đều đầu tăm bông là được.

Bước 3

Nếu có thể, cắt phần vải chứa vết sinh học cùng với một phần nhỏ vùng xung quanh.

Bước 4

Để mẫu khô hoàn toàn nếu còn ẩm.

Bước 5

Cho mẫu vào phong bì giấy sạch.

Bước 6

Ghi đầy đủ:

• Mã mẫu
• Ngày thu mẫu
• Loại mẫu
• Người thu mẫu

Hướng dẫn thu mẫu từ đồ lót

Đồ lót là một trong những vật dụng có thể lưu lại tế bào biểu mô, dịch cơ thể hoặc tinh dịch.

Lưu ý

Không:

• giặt
• ngâm nước
• xịt cồn
• dùng hóa chất tẩy

Các thao tác này có thể làm mất hoặc làm hỏng ADN.

Quy trình

1. Đeo găng tay.
2. Chỉ cầm vào mép vải.
3. Không chạm vào vùng nghi chứa dấu vết.
4. Gấp nhẹ.
5. Đặt vào túi giấy hoặc phong bì giấy.
6. Ghi thông tin nhận dạng.

Hướng dẫn thu mẫu dịch cơ thể

Một số dịch cơ thể có thể chứa tế bào người và vì vậy có khả năng cung cấp ADN.

Nếu dịch đã khô trên vật liệu như khăn giấy, quần áo hoặc vải, nên gửi nguyên vật chứa vết sinh học thay vì cố gắng cạo hoặc lau vết bẩn tại nhà. Điều này giúp giảm nguy cơ làm mất mẫu hoặc gây nhiễm chéo.

Những lỗi thường gặp làm giảm tỷ lệ thành công

• Chạm tay trực tiếp vào vết sinh học.
• Thu mẫu khi tay không sạch.
• Đựng mẫu trong túi kín khi còn ẩm.
• Giặt hoặc vệ sinh vật chứa mẫu.
• Để mẫu ở nơi nóng hoặc ẩm kéo dài.
• Đóng gói nhiều mẫu khác nhau chung một túi.

Các lỗi này có thể dẫn đến nhiễm ADN hoặc phân hủy ADN, làm giảm khả năng phân tích.

Bảo quản mẫu đúng cách

Sau khi thu:

• Để nơi khô ráo.
• Tránh ánh nắng trực tiếp.
• Tránh nhiệt độ cao.
• Để riêng từng mẫu.
• Gửi đến phòng xét nghiệm sớm nhất có thể.

Phòng xét nghiệm viện Loci sẽ làm gì với mẫu?

Sau khi tiếp nhận, mẫu thường trải qua các bước:

1. Kiểm tra tình trạng mẫu.
2. Ghi nhận thông tin, đánh mã code và loại xét nghiệm
3. Tách chiết ADN.
4. Định lượng ADN.
5. Khuếch đại các chỉ thị STR bằng PCR.
6. Phân tích kiểu gen.
7. So sánh với mẫu đối chiếu.
8. Phát hành kết quả.

Nếu ADN không đủ số lượng hoặc đã phân hủy nghiêm trọng, phòng xét nghiệm có thể đề nghị thu lại mẫu khác.

Kết luận

Các mẫu như tinh dịch, dịch cơ thể hoặc đồ lót có chứa dấu vết sinh học có thể là nguồn ADN hữu ích trong những trường hợp không thể thu mẫu trực tiếp. Tuy nhiên, chất lượng kết quả phụ thuộc nhiều vào cách thu mẫu, bảo quản và tình trạng ADN còn lại. Thu mẫu đúng kỹ thuật, tránh nhiễm chéo và gửi mẫu sớm đến phòng xét nghiệm sẽ giúp tăng khả năng tách chiết ADN và phân tích thành công